دادگاه تاریخ
دادگاه تاریخ - عدالت، پاسخگویی و ایجاد دموکراسی
دادگاه تاریخ؛ عدالت، پاسخگویی و در مسیر ساخت دموکراسی
«دادگاه تاریخ» یک مستند داستانی با رویکرد آموزشی و حقوق بشری است که به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های ایران پس از گذار سیاسی می‌پردازد: جامعه‌ای که از یک نظام سرکوبگر عبور کرده است، چگونه باید با گذشته خشونت‌بار خود مواجه شود؟
این فیلم با بازسازی یک دادگاه فرضی در آینده، پس از عبور از جمهوری اسلامی، بر پایه اصول دادرسی عادلانه و استانداردهای شناخته‌شده حقوق بین‌الملل، روند رسیدگی به اتهامات یکی از قضات پیشین جمهوری اسلامی را به تصویر می‌کشد؛ قاضی‌ای که بنا بر روایت‌ها و مستندات موجود، در بازداشت، شکنجه و صدور احکام متعدد اعدام نقش داشته است. فیلم، مخاطب را در برابر مسئله‌ای فراتر از محاکمه یک فرد قرار می‌دهد: چگونگی برقراری عدالت در جامعه‌ای که در مسیر گذار از استبداد به دموکراسی قرار گرفته است.
«دادگاه تاریخ» عدالت انتقالی را نه به‌عنوان مفهومی انتزاعی، بلکه در قالب یک موقعیت قضایی ملموس پیش روی مخاطب قرار می‌دهد. فیلم تلاش می‌کند نشان دهد که مواجهه مسئولانه با گذشته، مستندسازی حقیقت، پاسخگویی عاملان نقض حقوق بشر و رعایت حقوق متهمان، چگونه می‌تواند به شکستن چرخه خشونت و شکل‌گیری نهادهای قضایی مستقل و پاسخگو کمک کند.
از ایده تا فیلم
ایده اولیه «دادگاه تاریخ» در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی» شکل گرفت؛ زمانی که موج گسترده‌ای از سرکوب، بازداشت و صدور احکام ناعادلانه، بار دیگر مسئله عدالت و پاسخگویی را به یکی از دغدغه‌های اصلی جامعه ایران تبدیل کرد. ایده برگزاری یک «دادگاه فرضی» با هدف نشان دادن امکان اجرای دادرسی عادلانه حتی درباره متهمان به سنگین‌ترین جنایات، در ادامه به فیلمنامه و تولید این مستند داستانی انجامید.
فیلم در نهایت به فضایی تبدیل می‌شود برای طرح پرسش‌هایی درباره مرز میان عدالت و انتقام، مسئولیت فردی و جمعی، مجازات و بخشش، حقیقت و حافظه تاریخی.
«دادگاه تاریخ» در پی ارائه یک پاسخ قطعی نیست؛ مخاطب را در موقعیت قضاوت قرار می‌دهد تا درباره اصول و سازوکارهایی بیندیشد که می‌توانند جامعه‌ای را از چرخه انتقام و خشونت به سوی حاکمیت قانون، عدالت و دموکراسی هدایت کنند.
چرا «دادگاه تاریخ»؟
تماشای این فیلم فرصتی است برای:
- آشنایی با مفهوم و سازوکارهای عدالت انتقالی
- تأمل درباره نحوه مواجهه یک جامعه با گذشته خشونت‌بار خود
- بررسی عملی اصول دادرسی عادلانه و حاکمیت قانون
- گفت‌وگو درباره مرز میان دادخواهی و انتقام
- اندیشیدن به نقش پاسخگویی و عدالت در فرآیند دموکراسی‌سازی
- طرح این پرسش که چگونه می‌توان هم به حق دادخواهی قربانیان متعهد ماند و هم از تکرار چرخه خشونت جلوگیری کرد
از این منظر، «دادگاه تاریخ» تنها روایت یک دادگاه فرضی نیست؛ تلاشی برای تصور نهادهای قضایی و سازوکارهای پاسخگویی در ایران پس از جمهوری اسلامی و بخشی از گفت‌وگوی گسترده‌تر درباره آینده دموکراتیک ایران است. این پروژه در چارچوب تلاش‌های جامعه مدنی برای تقویت فرهنگ پاسخگویی، حافظه جمعی و گفت‌وگو درباره حقیقت، عدالت و تضمین عدم تکرار نقض حقوق بشر تعریف شده است.
عوامل اصلی
کارگردان: جمشید برزگر
نویسندگان: جمشید برزگر و سعید دهقان
تهیه و همکاری حقوقی: مجموعه حقوقی پارسیلا (Parsi Law Collective) و کمپین حقوق بشر در ایران (Center for Human Rights in Iran)
همراه و مشاور پروژه: هادی قائمی
این پروژه با مشارکت و مشورت جمعی از حقوقدانان، کنشگران حقوق بشر، فعالان مدنی، هنرمندان و دادخواهان شکل گرفته است؛ از جمله محسن مخملباف، سهیل پارسا، شهرام تابع، گیتی پورفاضل، شعله پاکروان، گوهر عشقی، شارمین میمندی‌نژاد، فریبا بلوچ، کارن کریمر و مایکل آیزنر و همچنین شبکه وکلای «یک‌کلمه» و شبکه کنشگران «یک‌کلمه».
تماشای فیلم
فیلم «دادگاه تاریخ» را تماشا کنید و در گفت‌وگو درباره عدالت، پاسخگویی و آینده ایران مشارکت کنید.
[تماشای «دادگاه تاریخ»]
